نظریه سیاستی و برنامه‌ریزی محیط‌زیست (مطالعه موردی: نظریه توسعه پایدار)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری تخصصی برنامه‌ریزی محیط زیست، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، ایران

چکیده

نظریه و نظریه‌پردازی به ویژه در علوم‌‌اجتماعی، هم در مقام صورت‌بندی و تفسیر و هم در مقام تأثیر در سیاست‌گذاری اجتماعی و اجرا، دربردارنده سلسله‌مراتب گوناگونی از ارزش‌ها و پیش‌فرض‌های هنجاری است. این سلسله‌مراتب، از سطح فَرانظریه (مباحث هستی‌شناسانه، معرفت‌شناسانه، روش‌شناسانه) آغاز و به سطح نظریه و در نهایت سطح سیاست‌گذاری منتهی می‌گردد. نظریات سیاستی که در سطح سیاست‌گذاری اجتماعی مطرح می‌گردند، اندیشه‌های بنیادین و نظری را با عمل اجتماعی مرتبط می‌سازند. برنامه‌ریزی محیط‌زیست نیز به‌عنوان امری هنجاری و مرتبط با سیاست‌گذاری اجتماعی، برای تدوین اقدامات حاکمیتی و جهت‌گیری‌های سیاستی نیازمند چنین نظریاتی است. در این مقاله، ابتدا با تکیه بر سلسله‌مراتب پیش‌فرض‌های هنجاری در نظریه‌پردازی، مفهوم نظریه سیاستی تبیین می‌شود. سپس این پرسش مورد تحقیق قرار می‌گیرد که آیا نمونه‌هایی از نظریات سیاستی در برنامه‌ریزی محیط‌زیست وجود دارد؟ به ویژه، با توجه به این‌که در دهه‌های اخیر، مفهوم توسعه پایدار از ایده‌های مسلط بر سیاست‌گذاری‌ توسعه و محیط‌زیست در بسیاری از کشورهای جهان بوده، آیا می‌توان آن‌ را یک نظریه سیاستی در برنامه‌ریزی محیط‌زیست دانست؟ در نهایت، با نگاهی به برنامه‌های پنج‌ساله توسعه کشور، تأثیرپذیری سیاست‌های محیط‌زیستی ایران از نظریات سیاستی بررسی می‌گردد. نگاهی به تاریخچه و تعاریف نهادی توسعه پایدار، در کنار تحلیل معرفت‌شناختی، زبان‌شناختی و تاریخی این مفهوم، بیانگر انطباق آن با ویژگی‌های یک نظریه سیاستی شامل هنجاری، تجویزی و معطوف به عمل حاکمیتی بودن است. هم‌چنین، تأثیر عملی گسترده این مفهوم بر سیاست‌گذاری محیط‌زیستی در کشورهای گوناگون جهان از جمله ایران، مؤید آن است ‌که نظریه توسعه پایدار، مصداقی از نظریات سیاستی در برنامه‌ریزی محیط‌زیست است. 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Policy Making Theory and Environmental Planning (Case Study: Sustainable Development Theory)

نویسنده [English]

  • Amir Safaee
Ph. D in Environmental Planning, Faculty of Environment, University of Tehran, Iran
چکیده [English]

Theorizing especially in social sciences concerned with hierarchical levels of values and normative preconceptions whether from the perspective of formulizing and interpretation or policy making and application. Meta-theories (ontological, epistemological, methodological issues) are at the top of the hierarchy, followed by social science theories and finally ends to policymaking theories. Policymaking theories connect fundamental and theoretical thoughts to social acts. Environmental planning as a normative profession and activity requires such theories to propose governing activities. This paper aims to discuss whether there are any cases of policy theories in environmental planning or not. Following with this question if respecting the fact that in the recent decades, sustainable development concept has been a source of inspiration to environmental policymaking activities around the world, would it be possible to consider it as an environmental policy making theory or not. Based on epistemological, linguistic and historical analysis, the paper suggests that it is possible to consider sustainable development concept as a policy-making theory. Furthermore, regarding obvious effects of this concept on adopted environmental policies all around the world including Iran, it is confirmed that sustainbale development concept is consider as a case of policymaking theory in environmental planning.  

کلیدواژه‌ها [English]

  • Environmental Planning
  • Policy Making Theory
  • Sustainable Development
  1. آلمندینگر، فلیپ (1389). نظریه برنامه ریزی (چاپ اول). ترجمه: الهام بهمن تیموری. تهران: انتشارات آذرخش.
  2. اشتریان، کیومرث (1391الف). نظریه پردازی در علوم سیاسی. چاپ نشده.
  3. اشتریان، کیومرث (1391ب). نظریه سیاسی به مثابه الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت. نخستین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت 10 و 11 خرداد 1391، تهران.
  4. چالمرز، آلن فرانسیس (1389). چیستی علم: درآمدی بر مکاتب علم شناسی فلسفی (چاپ یازدهم). ترجمه: سعید زیبا کلام. تهران: انتشارات سمت.
  5. چرنوف، فرد (1388). نظریه و زبر نظریه در روابط بین‌الملل: مفاهیم و تفسیرهای متعارض (چاپ دوم). ترجمه: علیرضا طیب. تهران: نشر نی.
  6. دادگر، یدالله (1383). تاریخ تحولات اندیشه اقتصادی (چاپ اول). قم: انتشارات دانشگاه مفید.
  7. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی (1373). قانون برنامه پنج ساله دوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران به آدرس: http://rc.majlis.ir/fa/law/show/92488.
  8. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی (1379). قانون برنامه پنج ساله سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران به آدرس: http://rc.majlis.ir/fa/law/show/93301.
  9. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی (1383). قانون برنامه پنج ساله چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران به آدرس: http://rc.majlis.ir/fa/law/show/99696.
  10. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی (1389). قانون برنامه پنج ساله پنجم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران به آدرس: http://rc.majlis.ir/fa/law/show/790196/
  11. مهشواری، شریرام (1378). توسعه پایدار و مدیریت دولتی در هند. فرایند مدیریت و توسعه، دوره 7، شماره 4، ص 45-55.
  12. معینی علمداری، جهانگیر (1385). روش شناسی نظریه‌های جدید در سیاست: اثبات گرایی و فرا اثبات گرایی (چاپ اول). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  13. موثقی، سید احمد (1383). توسعه، سیر تحول مفهومی و نظری. مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره 63، ص 223-252.
  14. سلمان ماهینی، عبدالرسول (1388). شالوده حفاظت محیط زیست (چاپ اول). تهران: دی نگار.
  15. شوماخر، ارنست اف (1389). کوچک زیباست: اقتصاد با ابعاد انسانی (چاپ دوم). ترجمه: علی رامین. تهران: انتشارات سروش.
  16. طراوتی، حمید و ایافت، امیر (1377). دستور کار 21: کنفرانس سازمان ملل درباره محیط زیست و توسعه. تهران: دپارتمان محیط زیست.
  17. زاهدی، شمس‌السادات (1386). توسعه پایدار (چاپ اول). تهران: انتشارات سمت.

18- Allmendinger, Philip (2002). Towards a post-positivist typology of planning theory. planning theory, 1 (1), 77–99.

19- Daly, Herman (2014). Beyond growth: the economics of sustainable development. Beacon Press.

20- Dunn, William N. (2004). Public policy Analysis: An Introduction. New York:  Pearson Prentice Hall.

21- Friedmann, John (1998). Planning theory revisited. European Planning Studies, 6 (3), 245-253.

22- Giddens, Anthony (1984). The construction of society. Cambridge: polity press.

23- Hass, Michael (1992). Polity and society: Philosophical Underpinnings of Social Science Paradigms. New York: Greenwood Publishing Group.

24- Khosla A. (1995). Foreword. In A Sustainable World, T.C. Tryzna (Ed), Sacramento: IUCN.

25- Low, Nicholas & Gleeson, Brendan (2005). If Sustainability Is Everything, Maybe It’s nothing?. 2nd State of Australian Cities National Conference, 30 November- 2 December 2005, Brisbane, Australia.

26- Mill, John Stuart (2007). Utilitarianism, Liberty & Representative Government. Wildside Press.

27- Mebratu, Desta (1998). Sustainability and sustainable development: historical and conceptual review. Environmental impact assessment review, 18 (6), 493-520.

28- Naess, Arne (2017). The shallow and the deep, long-range ecology movement. A summary. In The Ethics of the Environment, 115-120. Routledge.

29- OECD Development Assistance Committee (2001). the DAC Guidelines: Strategies for Sustainable Development.

30- Riggs F.W. (1984). development in Sartori Giovanni (Ed.). social science concepts, London.

31- Roszak, Theodore (1989). Introduction in small is beautiful, E.F. Schumacher. New York: Harper Perennial.