تجربه نگاری تدوین سند راهبردی توسعه محله و بررسی چالش‌های تحقق‌پذیری آن- نمونه موردی محله امام‌زاده قاسم واقع در منطقه 1 شهر تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

چکیده

در سال‌های اخیر، تهیه برنامه توسعه محله برای محله‌های مختلف شهر تهران که دارای بافت فرسوده هستند، مورد توجه مدیریت شهری قرار گرفته است. البته این امر به مرور و با تغییراتی جزئی بعد از تهران در بسیاری از شهرهای دیگر نیز مورد توجه قرار گرفت. در حال حاضر با مشخص شدن ابعاد مختلف تهیه این برنامه‌ها و نقشی که آن‌ها می‌توانند در جلب مشارکت و افزایش رضایتمندی شهروندان داشته باشند، تهیه این برنامه‌ها برای تمامی محله‌های شهر تهران در دستور کار قرار گرفته است. این اسناد در واقع بخشی از برنامه‌ریزی راهبردی با رویکرد مشارکتی و پایین به بالا است. با توجه به گذشت چندین سال از شروع تهیه این اسناد و ایجاد بسترهای قانونی لازم و دستورالعمل‌های اجرایی نحوه تهیه و پایش برنامه‌ها، در این پژوهش به بررسی چالش‌های تحقق برنامه توسعه محله امام‌زاده قاسم به عنوان یک نمونه پرداخته شده است. نتیجه مطالعات نشان می‌دهد این برنامه با وجود نکات مثبت در زمینه نحوه تهیه برنامه و جلب مشارکت همچنان در برخی موارد دچار نقص‌هایی است که تحقق‌پذیری طرح را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. در این مقاله چالش‌ها در دو بعد محتوایی (بیشتر ناظر بر شرایط زمینه‌ای تهیه سند) و رویه‌ای (بیشتر ناظر بر روندهای طی شده در تهیه، اجرا و پایش سند) دسته‌بندی شده‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Empiricism of Neighborhood Strategic Planning and Examining Its Feasibility Challenges - A Case Study of Imamzadeh Ghasem Neighborhood in Tehran

نویسنده [English]

  • Mohammad Reza Yazdanpanah Shah abadi
Assistant Professor, Department of Urban Planning, Faculty of Art and Architecture, Kharazmi University. Tehran. Iran
چکیده [English]

In recent years, the city management has considered the neighborhood development plans of Tehran mostly on deprived neighborhoods. Of course, after Tehran, this was gradually considered in many other cities with minor changes. Currently, with the identification of different dimensions of these plans and the role they play in attracting participation and increasing citizen satisfaction, the preparation of these plans for all neighborhoods in Tehran is on the agenda. These documents are in fact part of strategic planning with a participatory and bottom-up approach. Considering several years since the beginning of preparing these documents and creating the necessary legal bases and executive instructions on how to prepare and monitor plans, the challenges of implementing the development plan of Imamzadeh Ghasem neighborhood have been studied as an example in this research. The results show that this plan, despite the positive points in the way of preparing the program and attracting participation, still suffers from shortcomings that overshadow the feasibility of the project. In this article, these challenges are divided into two content aspects (mostly related to the background conditions of document preparation) and procedure aspects (mostly related to the processes followed in document preparation, implementation and monitoring).

کلیدواژه‌ها [English]

  • Strategic Planning
  • Neighborhood Development Document
  • Community-Based Planning
  • Bottom-up Planning
  • Imamzadeh Ghasem Neighborhood
  1. امینی، میلاد؛ صارمی، حمیدرضا و قالیباف، محمدباقر (1397). جایگاه حکمروایی شهری در فرآیند بازآفرینی بافت فرسوده شهری مطالعه موردی: منطقه 12 شهر تهران. فصلنامه تحقیقات جغرافیا، شماره 130، ص203-220.
  2. ببرافکن، سعید و روشنایی بدر، تورج (1396). بررسی روش‌های موثر در احیای بافت فرسوده شهر تبریز. مقاله ارائه شده به کنفرانس ملی پژوهش‌های کاربردی در عمران و معماری و شهرسازی، تبریز.
  3. حیدری، محمدتقی؛ مشکینی، ابوالفضل و احدنژاد روشتی، محسن (1397). بازیافت زمین در بافت‌های فرسوده با رویکرد تامین نیاز مسکن شهری (مطالعه موردی: بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان). فصلنامه علمی-پژوهشی فضای جغرافیایی، سال هجدهم، شماره ۶۱، ص ۲۴-۱.
  4. دفتر توسعه محله ای گلابدره، امام‌زاده قاسم و دربند (1400). برنامه توسعه محله امام‌زاده قاسم، سازمان نوسازی شهر تهران.
  5. صداقت‌رستمی، کبریا؛ اعتماد، گیتی؛ بیدرام، رسول و ملاذ، جعفر (1390). تدوین شاخص‌های شناسایی بافت‌های ناکارآمد، نشریه علمی برنامه‌ریزی فضایی، سال اول، شماره 1، ص 120-103.
  6. رضایی، محمدرضا و نگین ناجی، سوده (1394). بررسی راهکارهای موثر در ایجاد محله پایدار با رویکرد مشارکتی (مطالعه موردی: محله راهنمایی یاسوج). پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، سال ششم، شماره 20، ص 69-82.
  7. سـعیدنیا، احمـد (1381). کتاب سبز شهرداری‌ها: مدیریت شهری، جلد یازدهم (چاپ اول). تهران: سازمان شهرداری‌های کشور.
  8. شهسوار، امین؛ کمانرودی، موسی؛ پریزادی، طاهر و ابوالقاسم‌پور، مه‌لقا (1399). برنامه‌ریزی راهبردی توسعه محله‌های شهری تهران (مورد مطالعه: محله فردوسی منطقه 12). تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال بیستم، شماره 57، ص 281-295.
  9. صابری فر، رستم و جنگی، حسین (1396). بررسی شاخص‌های الگوی مسکن مناسب از منظر ساکنین گروه‌های حاشیه‌نشین شهر مشهد. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال هفدهم، شماره 26، ص 139-157.
  10. صدریان، زهرا؛ حسینی سیدباقر و نوروزیان ملکی، سعید (1393). ارتقاء حس تعلق به مکان از طریق نوسازی بافت فرسوده با توجه به فضای واسط (نمونه‌موردی: محله باغ شاطر تهران). نشریه معماری و شهرسازی ایران، شماره 7، ص 35-44.
  11. علی اکبری، کاوه (1396). شناسایی شاخص‌های موثر بر تحقق پایداری محله از جنبه کارکردی مورد پژوهی: محلات دارای بافت فرسوده در شهر تهران. نشریه باغ نظر، دوره 14، شماره 51، ص 34-45.
  12. علی اکبری، کاوه؛ شفیعی، امیر؛ فاطمی، مهدی؛ لیلوی، فرهاد؛ فراش‌خیابانی، مریم و جودی، پویا (1397). توسعه محله‌ای: چارچوبی برای محله‌های ناکارآمد شهر تهران. تهران: مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران.
  13. قاسمی، حبیب؛ میری، غلامرضا و حافظ رضازاده، معصومه (1400). تحلیل نقش حکمروایی خوب شهری در بازآفرینی بافت فرسوده شهری بر اساس تئوری داده بنیاد (مورد مطالعه: شهرضا). فصلنامه مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی، سال دوم، شماره 4، صفحات 37-56.
  14. کلانتری خلیل‌آباد، حسین و حقی، مهدی (1399). تحلیل نظام اجرایی طرح‌های نوسازی در بافت‌های فرسوده شهری با تأکید بر بافت فرسوده تهران؛ نمونه موردی: محلات صفا و شهید اسدی. نشریه مطالعات شهر ایرانی اسلامی، دوره 11، شماره 41، ص 51-78.
  15. گلبابایی، امین (1400). نگاه تحلیلی به مستندنگاری پروژه‌های شاخص (نمونه موردی: شهرداری تهران). مقاله منتشر شده در هفتمین کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های نوین حسابداری، مدیریت و علوم انسانی در هزاره سوم، تهران.
  16. وارثی، حمیدرضا؛ تقوایی، مسعود و رضایی، نعمت‌الله (1391). ساماندهی بافت فرسوده شهری (نمونه موردی: شهر شیراز). برنامه‌ریزی فضایی، سال دوم، شماره 2، ص 122-156.
  17. Arefi, M. (2014). Deconstructing placemaking: needs, opportunities, and assets. Routledge.
  18. Arefi, M., & Kickert, C. (2018). The Palgrave Handbook of Bottom-Up Urbanism.
  19. Barton, Hugh, et al. (2004). “Shaping neighborhoods: a guide for health, sustainability and vitality”, Spon press, London & New York.
  20. Marull, J., Pino, J., Mallarach, J. M. & Cordobilla, M. J. (2007). A land suitability index for strategic environmental assessment in metropolitan areas. Landscape and urban planning, 81(3), 200-212.