برنامه‌ریزی فراگیر معابر شهری به منظور استفاده شهروندان معلول و کم‌توان؛ نمونه موردی خیابان اردیبهشت شیراز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی مهندسی شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، ایران

2 استادیار گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، ایران

چکیده

 شهرسازی فراگیر گونه‌ای از شهرسازی است که در آن به نیاز و مسائل همه اقشار جامعه توجه شده است؛ بر همین اساس نسبت به برنامه‌ریزی و طراحی فضاهای شهری ایمن اقدام می‌شود. در بسیاری از شهرهای ایران علی‌رغم وجود طیف وسیعی از افراد معلول یا کم‌توان، به موضوع مناسب‌سازی معابر و روان‌سازی ورود به فضاها و ساختمان‌های عمومی برای شهروندان معلول و کم‌توان، کمتر توجه شده است. با توجه به اهمیت این موضوع، پژوهش پیش رو به بررسی عوامل مناسب‌سازی معابر و ورودی ساختمان‌های عمومی واقع در خیابان اردیبهشت شیراز که یکی از قطب‌های درمانی منطقه می‌باشد، پرداخته است. روش این پژوهش مبتنی بر رویکرد توصیفی-تحلیلی بوده و برداشت داده‌ها از طریق روش تکنیک تحلیل مصاحبه و مشاهده صورت گرفته و در ادامه، تجزیه و تحلیل اطلاعات از طریق ماتریس سوات و ماتریس برنامه‌ریزی استراتژیک انجام شده است. نتایج این پژوهش نشان می­دهد به دلیل کمبود تسهیلات و مبلمان مناسب برای معلولین و افراد کم‌توان که به‌دلیل نیاز به خدمات درمانی و پزشکی، یکی از مراجعان اصلی به خیابان اردیبهشت هستند، لازم است بخش‌هایی از مقاطع عرضی این خیابان به‌خصوص در محل تجمع مراکز درمانی بازطراحی شوند. همچنین لازم است شهرداری جهت طراحی فراگیر و متمایزسازی مسیر پیاده‌رو از خیابان همچنین مکان‌یابی و احداث فضاهای مکث و استراحت برای معلولین در جداره این خیابان اقدامات لازم را انجام دهد. براساس بررسی‌های انجام شده، راهبرد منتخب این پژوهش، راهبرد رقابتی (راهبرد WO: کمک و راهنمایی افراد دارای معلولیت) تعیین شده است و راهکار اصلی این راهبرد، استفاده از نشانگرهای لمسی و تغییر رنگ جداول خیابان جهت افزایش توانایی مسیریابی افراد دارای محدودیت بینایی می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Inclusive Planning of Urban Passages to the Use of Disabled People; Case study: Ordibehesht Street, Shiraz

نویسندگان [English]

  • Fateme Sadat Sheikholeslami 1
  • Mojtaba Araste 2
1 Bachelor of Urbanism, Faculty of Art and Architecture, Shiraz University, Iran
2 Assistant Professor, Faculty of Art and Architecture, Shiraz University, Shiraz, Iran
چکیده [English]

Inclusive design is a design process in which a product, service, or environment is designed to be usable for as many people as possible, particularly groups who are traditionally excluded from being able to use an interface or navigate an environment. In many cities of Iran, despite the existence of a wide range of disabled people, there is less attention about adapting passages and facilitating the entry of public spaces and buildings for disabled people. Therefore, the main goal of this study is to experimentally explain factors and adaptation of accessibility for people with disabilities in private/public buildings and passages in Ordibehesht street area of Shiraz city in Iran. The method of this research is based on a descriptive-analytical approach, the data collection was collected through interview and observation analysis technique, and then, the information analysis was performed through SWOT matrix and strategic planning matrix. The results show the necessary to redesign parts of the cross sections of this street, especially in the gathering place of medical centers due to the lack of facilities and suitable furniture for sick and disabled people. It is also necessary to apply all features of inclusive design and differentiation of the sidewalk from the street; locating and constructing pause and rest spaces for sick and disabled people. The premier strategy is a competitive strategy (WO strategy: helping and guiding people with disabilities). The suggested action plans of this strategy are the use of touch indicators and color changing edges in the street to improve the navigation of disabled people.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Inclusive Design
  • City Passages
  • Disabled People
  1. بحرینی، سید حسین (1392). فرآیند طراحی شهری. تهران: موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.
  2. بحرینی، سید حسین (1396). تجدد، فراتجدد و پس از آن در شهرسازی. تهران: موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.
  3. بزی، خدارحم؛ کیانی، اکبر و افراسیابی‌راد، محمدصادق (1389). ارزیابی ترافیک شهری و نیازهای معلولان و جانبازان با استفاده از مدل تصمیم گیری Topsis (مطالعه‌موردی: شهر شیراز). مجله پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، دوره اول، شماره 3، ص 103-130.
  4. بهمن‌پور، هومن و سلاجقه، بهرنگ (1387). بررسی کمی و کیفی فضاهای شهری در تهران از دیدگاه کاربری برای معلولان: مطالعه موردی پارک لاله. فصلنامه مدیریت شهری، دوره 6، شماره 21، ص 18-7.
  5. پاکزاد، جهانشاه (1393). راهنمای طراحی فضاهای شهری. تهران: وزارت مسکن و شهرسازی، معاونت شهرسازی و معماری، شهیدی.
  6. توسلی، محمود و بنیادی، ناصر (1393). طراحی فضای شهری. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.
  7. صادقی فسایی، سهیلا و فاطمی‌نیا، محمدعلی (1394). معلولیت؛ نیمه پنهان جامعه: رویکرد اجتماعی به وضعیت معلولین در سطح جهان و ایران. فصلنامه علمی-پژوهشی رفاه اجتماعی، دوره 15، شماره 58، ص 157-192.
  8. ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری برای افراد معلول جسمی-حرکتی (1396). مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، وزارت راه و شهرسازی ایران.
  9. عبداللهی کیوانی، سیده زهرا (1393). معلولیت و زندگی روزمره در شهر تهران. تهران: انتشارات تیسا.
  10. قانون حمایت از حقوق معلولان (1397). مصوبات مجلس شورای اسلامی. انتشارات روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران.
  11. یاری حصار، ارسطو؛ سعیدی، سمیرا زارنجی؛ زارنجی، ژیلا فرزانه سادات و عین الدین، هادی اسکندری (1399). ارزیابی مناسب‌سازی فضاهای شهری برای معلولین و افراد کم‌توان جسمی-حرکتی (مطالعه موردی شهر اردبیل). دوره 9، شماره 36، ص 117-132.
  12. Accessibility for all: Good Practices Of Accessibility In Asia And The Pacific To Promote Disability – Inclusive Development (2016).
  13. Centre for Accessible Environments and RIBA Enterprises (2004). Design for accessibility an essential guide for public buildings. London.
  14. Fletcher, H. (2006). The principles of inclusive design (They include you). Architecture and the built environment, CABE, 1.
  15. Hanson, J. (2004). The Inclusive City: delivering a more accessible urban environment through inclusive design. York, UK: International Construction Conference.
  16. Maisel, J. L., Smith, E., & Steinfeld, E. (2008). Increasing home access: Designing for visitability. AARP Public Policy Institute, 14, 1-34.
  17. Mulligan, K., Calder, A., & Mulligan, H. (2018). Inclusive design in architectural practice: Experiential learning of disability in architectural education. Disability and health journal, 11 (2), 237-242.
  18. National Association of City Transportation Offices (NACTO), (2016). “Global Street Design Guide”, 1st Edition, New York.
  19. Rattray, N. A. (2013). Contesting Urban Space and Disability in Highland Ecuador. City & Society, 25 (1), 25-46.
  20. Steinfeld, E., & Maisel, J. (2012). Universal design: Creating inclusive environments. John Wiley & Sons.
  21. Taylor, J. L., Drazich, B. F., Roberts, L., Okoye, S., Rivers, E., Wenzel, J., ... & Szanton, S. L. (2020). Pain in low-income older women with disabilities: a qualitative descriptive study. Journal of Women & Aging, 32 (4), 402-423.
  22. S. Department of Transportation (2004). Accessible Sidewalks and Street Crossings — an informational guide. FHWA-SA-03-019.
  23. World Health Organization. (2020). Noncommunicable diseases: Progress monitor 2020.